“`html

Uyuşturucu Soruşturmaları ve Medyanın Rolü: Kişisel Haklar Neredeyse Unutuldu Mu?

Uyuşturucu soruşturmalarına dair medyada yayımlanan haberler, kamu yararı ilkesine ne ölçüde uygun? Avukat Melike Yüksel, bu süreçte kişilik haklarının sık sık ihlal edildiğini ve toplumsal güven duygusunun büyük zarar gördüğünü belirtiyor.

Ayça Söylemez

Yayınlanan uyuşturucu operasyonları, toplumu bazı özel bilgilere maruz bıraktı ve özel hayata dair sınırların çiğnenmesine sebep oldu. Bu durum, suç kavramının da belirsizleşmesine yol açtı.

Medyanın bu haberler üzerindeki etkisi, etik tartışmalarını da beraberinde getirdi. Farklı toplumsal kesimlerin “ahlak” anlayışı üzerinden sosyal medya da linç girişimleri başlatılıyor. Diğer yandan, uyuşturucu kullandığı iddia edilen bireylerin teşhir edilmesi, uyuşturucu ticaretindeki gerçek suçluların üzerinin kapanmasına neden oluyor.

Önce birkaç sanatçının sabahın erken saatlerinde uyuşturucu testi için gözaltına alındığı anlar canlı olarak paylaşıldı. Onların hastaneye taşındıkları süreç dahi izlenimimize sunuldu. Test sonuçları açıklandığında, kullandıkları ilaçların detayları dahi kamuoyuna duyuruldu.

Bu durum, TMSF tarafından kayyım atanan Habertürk’ün Yayın Yönetmeni Mehmet Akif Ersoy’un gözaltına alınmasıyla yeniden gündeme geldi. Aynı operasyon kapsamında “teste götürülen” spiker Ela Rümeysa Cebeci’nin, “devletime güvenip şifresini verdim” dediği telefonuna ait olduğu iddia edilen özel yazışmalar ve videolar da bazı medya kuruluşları tarafından yayımlandı. Bu içeriklerin ne kadarının doğruluğu henüz belirsiz.

Sonrasında Fenerbahçe Başkanı Sadettin Saran da aynı soruşturma altında teste götürüldü. Bazı medya mensuplarının önceden bahsettiği “önemli bir isim” olarak bu durumu yaşadığı konuşuluyor ve kulüp taraftarları operasyona tepki gösteriyor.

Kamu Yararı ve Kişilik Hakları Üzerindeki Hassas Denge

Çeşitli gazeteciler durumu yalnızca özel hayata dair detaylar üzerinden ele alırken, bazıları dosyadan elde ettikleri bilgileri abartarak veya kurgulayarak aktarıyor. Diğerleri ise “kimlerin gözaltına alınacağını” listeleyerek toplumu yönlendirmeye çalışıyor. Bazı gazetecilerse durumu yargı mensuplarının bakış açısıyla değerlendirmeye alıyor.

Örneğin, bazıları “soruşturmanın gizliliği vardır, bu nedenle haber yapılmamalıdır” şeklinde bir yaklaşım sergiliyor. Ancak aslında habere dönüşebilecek soruşturmalar mevcuttur ve bu durum kamu yararıyla doğrudan ilişkilidir. Örneğin, 10 Ekim saldırısı ile ilgili bir soruşturmanın detayları, defalarca haber değeri taşımaktadır.

Bu iki kutup arasında gerçek gazetecilik tutumunu benimseyenler için rehber, kamu yararı ilkesidir. Ancak kişilik hakları ile kamu yararının iç içe geçtiği durumlarda sınır belirlemek güçleşir; işte bu noktada temel hukuki haklar devreye girer.

Avukat Melike Yüksel ile birlikte, henüz şüpheli olup olmadıkları dahi belli olmayan kişilerin sağlık bilgileri gibi özel hayat unsurlarının medyaya sızdırılmasını sohbet ettik. Yüksel, bu yayınların lekelenmeme hakkı ve masumiyet karinesi açısından nasıl ele alınması gerektiği ve soruşturmanın gizliliği bağlamında hukuka aykırı uygulamaların olup olmadığı konularında görüşlerini paylaştı.

Avukat Yüksel, “Son günlerde kamuoyuna yansıyan uyuşturucu operasyonlarında, kişilerin sabahın erken saatlerinde evlerinden gözaltına alınması ve bu süreçlerin medyaya sızdırılması, ceza muhakemesi hukukuna aykırı usul ihlalleri barındırıyor,” yanıtını veriyor.

Bu tür uygulamalara dair değerlendirmelerde bulunan Yüksel, işlemlerin CMK’ya ve soruşturmanın gizliliğine aykırı olduğunu vurguluyor. “Yeterli şüphe olmaksızın, sadece duyumlar veya üçüncü kişilerin beyanlarıyla evlerinden alınan kişiler üzerindeki uygulamalar, Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesindeki yakalama hükümlerine açıkça ters düşmektedir,” diye belirtiyor. “Savcılık tarafından davetle ifade vermeye çağırılabilirler; zorunlu olmayan hallerde ev baskınlarıyla gözaltına alınmaları ölçülülük ilkesiyle çelişiyor.

Uyuşturucu soruşturmalarında bazı medya organlarının yalnızca dosyada bulunması gereken görüntüleri yayınladığına şahit oluyoruz. Avukat Yüksel, bu paylaşımların da soruşturmanın gizliliğini ihlal ettiğine dikkat çekiyor. “Adli tıp sonuçlarının ve görüntülerinin basına servis edilmesi, açıkça soruşturmanın gizliliği ilkesine aykırıdır. Bu ilkenin amacı, masumiyet karinesi ve lekelenmeme hakkını korumaktır; sonuçta, soruşturma sonunda dava açılmayabilir veya beraat verilebilir,” diyor. “Soruşturma aşamasında kişilerin damgalanması telafisi güç sonuçlar doğurur. Nitekim TCK’nın 285. maddesi gereğince soruşturmanın gizliliğini ihlal edenler 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası alabilirler,” diye ekliyor.

“Toplumsal Güven Duygusu Zedeleniyor”

Avukat Yüksel, kişiye ait tüm bilgilerin “haber” başlığı altında yayımlanmasının hukuki sonuçlarını şu şekilde ifade ediyor: “Şüphelilere ait görüntülerin, sağlık kayıtlarının ve test sonuçlarının basına sunulması, kişisel verilerin hukuka aykırı bir şekilde ifşası anlamına geliyor. Bu, ceza hukuku açısından suç teşkil ettiği gibi, kişilik haklarına saldırı nedeniyle tazminat davalarına da yol açabilir.”

Ama Yüksel’e göre, tüm bunlardan daha önemli bir husus, bu tür uygulamaların toplumda “herkesin özel alanının ve birey güvenliğinin tehdit altında olduğu” perceptionunu yaratmasıdır. “Ceza muhakemesi tedbirleri, somut delilleri esas alarak, zorunlu ve makul önlemlerle değil, güç gösterisi veya kamuoyunu manipüle etme amacıyla kullanılmamalıdır. Aksi takdirde hukuk devleti ilkesi tehlikeye girer ve toplumsal güven duygusu zedelenir,” diyor Yüksel. “Devletin uyuşturucuyla mücadele etmesi kesinlikle gereklidir; ancak hukukun dışına çıkıldığında, bu mücadele amacını yitirir ve temel haklara zarar verir.”

Etiketler: ela rümeysa cebeci, kamu yararı, medya etiği, medya ve hukuk, mehmet akif ersoy

“`